Wat is een coöperatieve vereniging of coöperatie?

De coöperatieve vereniging, ook wel coöperatie genoemd, is een speciale vorm van de vereniging met volledige rechtsbevoegdheid. Alles wat voor de gewone vereniging met volledige rechtsbevoegdheid geldt, is dus ook van toepassing op de coöperatieve vereniging.

Een voorbeeld van de gewone vereniging met volledige rechtsbevoegdheid is de vereniging Doarpsbelang Wûns. Een voorbeeld van een coöperatieve vereniging zijn de coöperatieve zuivelfabrieken. Boeren die hier lid van zijn, verwerken de melk niet zelf, maar bundelden hun krachten door oprichting en instandhouding van een meer efficiënte fabriek.

Een coöperatieve vereniging is gericht op wat men noemt de “stoffelijke belangen” van de leden. Dit kan een geldelijk voordeel zijn zoals bijvoorbeeld een inkoopcoöperatie, maar ook andere materiële belangen van de groepsleden kunnen door de coöperatieve vereniging worden behartigd.

De coöperatie wordt in de wet als volgt omschreven (Burgerlijk Wetboek 2:53 lid 1):

“De coöperatie is een bij notariële akte als coöperatie opgerichte vereniging. Zij moet zich blijkens de statuten ten doel stellen in bepaalde stoffelijke behoeften van haar leden te voorzien krachtens overeenkomsten, anders dan van verzekering, met hen gesloten in het bedrijf dat zij te dien einde te hunnen behoeve uitoefent of doet uitoefenen”.

Een coöperatieve vereniging en heeft volgens de wet de volgende kenmerken:

  • De vereniging oefent een bedrijf uit.
  • De vereniging bevordert de stoffelijke/materiële behoeften van haar leden. Het moet dus gaan om een materieel doel, alleen een ideëel doel is niet voldoende.
  • Tussen de leden en de coöperatie bestaat naast het lidmaatschap ook een zakelijke overeenkomst. Het kan bijvoorbeeld gaan om een arbeidsovereenkomst, een koopovereenkomst, een leveranciersovereenkomst.
  • Anders dan een gewone vereniging, mag de coöperatie vereniging winst uitkeren aan haar leden.
  • De leden hebben zeggenschap over de koers van het bedrijf.
  • De leden zijn aansprakelijk voor de schulden van de coöperatie, maar die aansprakelijkheid kan bij oprichting per akte worden uitgesloten.

Op deze wijze zijn meerdere soorten coöperaties op te richten, waarvan de vier bekendste zijn:

  1. Bedrijfscoöperatie, waarbij de leden het bedrijf uitoefenen en de coöperatie de inkoop, verkoop en/of bepaalde diensten voor de leden verzorgt.
  2. Consumentencoöperatie, waarbij de leden goederen kopen van de coöperatie, die deze voor de leden gezamenlijk heeft ingekocht.
  3. Producten- of dienstencoöperaties, waarbij de leden tegelijkertijd werknemer zijn van de coöperatie.
  4. Eigenarencoöperatie, waarbij de leden primair als eigenaar van de onderneming in de coöperatie verbonden zijn met de coöperatie.

De coöperatieve vereniging is een rechtspersoon. Globaal gezegd is een rechtspersoon elke instelling die rechts- en handelingsbevoegd is. Rechtspersonen mogen (vermogensrechtelijke) rechten en plichten hebben zoals eigenaar zijn en overeenkomsten sluiten, maar niet op het gebied van personen en familierecht.

De organen zoals een bestuur en algemene (leden)vergadering zijn min of meer gelijk aan die van een gewone vereniging. Het lidmaatschap van een coöperatie is standaard niet overdraagbaar. Een coöperatie kan via de statuten een toezichthoudend orgaan instellen, verplicht is dit echter niet.

Een coöperatieve vereniging moet worden opgericht door minimaal twee personen. Hiervoor moet een akte, waarin ook de statuten zijn opgenomen, worden opgemaakt door een notaris. De continuïteit van de coöperatie is gewaarborgd door haar rechtspersoonlijkheid. Het in- en uittreden van leden is geregeld in de statuten. Dit zorgt voor een grote mate van flexibiliteit.

Een coöperatieve vereniging oefent een bedrijf (onderneming) uit. In tegenstelling tot de gewone vereniging die ingeschreven moet worden in het Verenigingsregister, moet de coöperatieve vereniging ingeschreven worden in het Handelsregister van de Kamer van Koophandel.

Over de winst van de coöperatie, wordt vennootschapsbelasting geheven. Leden die tegelijkertijd werknemer van de coöperatie zijn, vallen onder de loonheffing. Dividendbelasting hoeft niet afgedragen te worden. Een winstuitdeling van de coöperatie aan haar leden is niet belast voor de dividendbelasting.

Uit de naam moet altijd blijken dat er sprake is van een coöperatieve vereniging, wat eenvoudig is door “coöperatieve” toe te voegen. Daarnaast is de coöperatie een rechtspersoon en dus zelf aansprakelijk voor haar handelingen. Daarom moet uit de naamstelling ook de aansprakelijkheid van de leden blijken. Dat wil zeggen de aansprakelijkheid van de leden voor de restantschuld bij het einde van de vereniging.

Gebruikelijk is één van de volgende aanduidingen:

  • WA - Wettelijke Aansprakelijkheid
    De leden zijn voor gelijke delen aansprakelijk voor het gehele tekort. Indien één of meerdere leden niet kunnen betalen, wordt hun deel van de schuld over de andere leden omgeslagen.
  • BA - Beperkte Aansprakelijkheid
    De leden zijn tot een bepaald (in de statuten opgenomen) bedrag aansprakelijk.
  • UA - Uitgesloten Aansprakelijkheid
    Bij de coöperatie met uitgesloten aansprakelijkheid (UA) is er geen verhaalsrecht op de leden. De leden zijn slechts aansprakelijk tot het bedrag van hun contributie (lidmaatschapsbijdrage) en hoeven niet mee te betalen.

Overigens worden tot de leden ook degenen gerekend die in het voorgaande jaar hebben opgezegd. Op deze manier wordt voorkomen dat leden aan het eind van het jaar opzeggen om hun verantwoordelijkheid te ontlopen.

Tot zover een toelichting op de coöperatieve vereniging: ga terug naar waar u vandaan kwam . . .